Tin tức
Tin tức
Bức Tranh Bệnh Truyền Nhiễm 2025: Từ Những Cột Mốc Đột Phá Đến Những Thách Thức Tái Hiện cho năm 2026
Năm 2025 được đánh giá là một năm đầy biến động của ngành y tế công cộng toàn cầu, ghi nhận sự đan xen giữa những tiến bộ công nghệ vượt bậc và sự trỗi dậy mạnh mẽ của các mầm bệnh cũ. Trong khi thế giới đạt được những thỏa thuận mang tính lịch sử về quản trị đại dịch, các ổ dịch như tả, sởi và sốt xuất huyết vẫn tiếp tục thử thách hệ thống y tế của nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam.
1. Toàn cảnh bệnh truyền nhiễm thế giới năm 2025: Những con số báo động
Tình hình dịch bệnh toàn cầu năm 2025 chứng kiến sự gia tăng cả về cường độ và phạm vi địa lý của nhiều loại tác nhân gây bệnh:
•Đợt bùng phát Tả tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ: Thế giới ghi nhận hơn 565.404 ca mắc và hơn 7.000 ca tử vong tại 32 quốc gia, trong đó Châu Phi là tâm điểm với đợt dịch nghiêm trọng nhất trong 25 năm qua. Các khu vực xung đột như Sudan và Nam Sudan bị ảnh hưởng nặng nề nhất do hạ tầng nước sạch bị phá hủy.
•Sự mở rộng của các virus do muỗi truyền (Arbovirus): Do biến đổi khí hậu, muỗi Aedes albopictus đã thiết lập sự hiện diện tại 16 quốc gia Châu Âu. Chikungunya đã vượt ra khỏi ranh giới vùng nhiệt đới với hơn 445.000 ca mắc toàn cầu, ghi nhận sự lây truyền tại chỗ lần đầu tiên tại Mỹ, Pháp và Trung Quốc.
•Khủng hoảng bệnh Sởi: Khoảng 492.000 ca sởi được báo cáo tính đến cuối năm 2025, tăng đáng kể so với năm trước. Đặc biệt, Canada đã mất trạng thái loại trừ bệnh sởi sau gần 30 năm, trong khi Mỹ cũng đứng trước nguy cơ tương tự do tỷ lệ tiêm chủng MMR sụt giảm xuống dưới ngưỡng miễn dịch cộng đồng 95%.
•Biến chủng Cúm A(H3N2) mới: Phân nhóm Subclade K (J.2.4.1) đã trở thành chủng chiếm ưu thế toàn cầu, gây ra mùa cúm bắt đầu sớm bất thường tại Bắc Bán cầu và có dấu hiệu né tránh miễn dịch từ vaccine mùa.
•Điểm sáng: Việt Nam và thế giới ghi nhận thành tựu trong việc triển khai vaccine sốt rét diện rộng tại 24 quốc gia Châu Phi với hơn 40 triệu liều đã được cung ứng. Ngoài ra, Maldives và Brazil đạt cột mốc loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con.
2. Tình hình tại Việt Nam: Nguy cơ từ những "khoảng trống miễn dịch"
Năm 2025, Bộ Y tế Việt Nam nhận định nguy cơ bùng phát dịch bệnh là "rất lớn". Các đặc điểm nổi trội bao gồm:
•Sốt xuất huyết Dengue: Số ca tăng mạnh từ tháng 6/2025, vượt ngưỡng cảnh báo dịch với tỷ lệ mắc đạt 215 ca/100.000 dân. Tuýp virus DEN-2 chiếm ưu thế, thường gây ra các ca bệnh nặng.
•Sởi và sốt phát ban: Ghi nhận 4.331 ca, tăng gấp khoảng 4,5 lần so với năm 2024. Nguyên nhân chính được xác định là do khoảng trống miễn dịch tích lũy từ giai đoạn gián đoạn cung ứng vaccine những năm trước đó.
•Sự quay trở lại của các bệnh có vaccine: Các bệnh như ho gà tăng mạnh (ghi nhận 7 ca so với hầu như không có ca nào năm 2024), lần đầu tiên sau nhiều năm xuất hiện lại các ca tử vong do viêm màng não mô cầu, cùng sự gia tăng của thương hàn và rubella.
•Thách thức nội tại: Đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao và sự biến đổi khí hậu khắc nghiệt là những yếu tố thúc đẩy dịch bệnh lây lan mạnh mẽ.
3. Những thách thức trọng tâm trong năm 2026
Bước sang năm 2026, thế giới và Việt Nam sẽ phải đối mặt với các rào cản lớn:
•Biến đổi khí hậu: Dự báo các bệnh do vectơ truyền (muỗi, ve) sẽ tiếp tục lan rộng sang các vùng vĩ độ cao hơn do mùa sinh sản kéo dài.
•Sự tiến hóa của virus: Nguy cơ từ các chủng cúm gia cầm H5N1 và H5N2 thích ứng trên người và các biến thể mới của SARS-CoV-2 (như NB.1.8.1) vẫn là mối đe dọa thường trực.
•Khủng hoảng tài chính và chính trị: Việc cắt giảm ngân sách y tế toàn cầu và sự phản đối của Mỹ đối với các sửa đổi của Điều lệ Y tế Quốc tế (IHR) tạo ra sự phân mảnh trong hợp tác đa phương.
•Do dự vaccine: Tâm lý lo ngại vaccine hậu COVID-19 tiếp tục làm suy yếu các chương trình tiêm chủng định kỳ.
4. Mục tiêu và hành động cần thực hiện
Để đảm bảo an ninh y tế, các quốc gia và tổ chức quốc tế cần tập trung vào các mục tiêu:
•Thực thi Thỏa thuận Đại dịch (Pandemic Agreement): Tiếp tục đàm phán và triển khai hệ thống Chia sẻ lợi ích và tiếp cận mầm bệnh (PABS) vào năm 2026 nhằm đảm bảo công bằng trong phân phối vaccine và dữ liệu di truyền.
•Củng cố hệ thống giám sát: Tăng cường ứng dụng AI và giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) để phát hiện sớm các ổ dịch từ động vật sang người. Giám sát nước thải sẽ là công cụ quan trọng để dự báo xu hướng virus.
•Tiếp cận "Một sức khỏe" (One Health): Phối hợp liên ngành giữa y tế, thú y và môi trường để giảm thiểu rủi ro tràn virus từ động vật sang người.
•Đổi mới vaccine: Thúc đẩy các loại vaccine kết hợp (như Cúm + COVID-19) và vaccine sốt rét thế hệ mới với giá cả hợp lý (mục tiêu bảo vệ thêm 7 triệu trẻ em vào cuối thập kỷ).